به گزارش صنعت ساختمان، و آمریکا به ایران دود آتش خاورمیانه، به خانههای مردم در سراسر جهان میرود. جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران که منجر به بسته شدن تنگه هرمز شد، زنجیره تأمین خیلی از صنایع را به هم ریخت. صنعت لوازم خانگی هم که وابسته به فولاد و انرژی است، از این ماجرا بینصیب نماند. قیمت گاز و فولاد در بازارهای جهانی دارد اوج میگیرد، هزینه حمل دریایی جهش کرده و همه اینها دست به دست هم داده تا تولید لوازم خانگی گرانتر از همیشه شود. اما نکته جالب اینجاست که این گرانی و رکودی که در راه است، برای همه شرکتها یکسان نیست. بعضیها شاید از این بحران جان سالم به در ببرند و بعضی دیگر زمین بخورند.
فولاد گران مواد اولیه لوازم خانگی گرانتر
با شروع جنگ و توقف کشتیها در تنگه هرمز، زنجیره تأمین لوازم خانگی هم به هم ریخت. آمار سازمان ملل نشان میدهد تردد کشتیها از تنگه هرمز ۹۷ درصد کم شده است. این یعنی دو تا دردسر بزرگ برای صنعت به وجود آمده است؛ اول اینکه شرکتهای بیمه حقبیمه ریسک جنگی را چند برابر کردهاند، دوم اینکه قیمت سوخت کشتیها به خاطر گرانی نفت بالا رفته است. هر دوی اینها در نهایت میرود توی قیمت تمامشده محصولات اثر بگذارد.
برای صنعت لوازم خانگی، فولاد حکم جان و تن را دارد. بدنه یخچالها، ماشینهای لباسشویی، اجاقگازها و خیلی از قطعات داخلی از ورق فولادی ساخته میشوند. وقتی فولاد گران شود، یعنی تولیدکننده باید پول بیشتری بدهد برای همین مواد اولیه.
قبل از جنگ، خیلیها فکر میکردند سال ۲۰۲۶ سال احیای بازار فولاد باشد. قرار بود با کم شدن نرخ بهره در اروپا و آمریکا، ساختمانسازی و خودروسازی رونق بگیرد و درآمد فولاد بالا برود و بهرهوری و کاهش قیمت رخ دهد اما جنگ، هدف گیری کاهش قیمت را تبدیل به یک جهش ترسناک کرد.
تأثیر نرخ گاز بر خط تولید
حدود ۱۹ درصد از تجارت جهانی گاز طبیعی مایع (الانجی) از تنگه هرمز میگذرد. قطر که یکی از بزرگترین صادرکنندگان گاز است، تقریباً همه صادراتش را از این مسیر میفرستد. با بسته شدن تنگه، این حجم عظیم از گاز عملاً از بازار جهانی حذف شدهاست.
آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی کرده بود که سال ۲۰۲۶ سال جهش عرضه گاز باشد و تولید جهانی الانجی بیش از ۷ درصد رشد کند، آن هم به خاطر پروژههای جدید در آمریکا، کانادا و مکزیک، اما حالا جنگ است، این خوشبینیها فعلا تأثیر ندارد چون هزینه حمل و حقبیمه دارد قیمت گاز را به اوج میبرد.
گرانی گاز دو نوع به صنعت لوازم خانگی ضربه میزند. یکی اینکه کارخانهها برای روشن ماندن خط تولید به انرژی نیاز دارند و گاز بخش مهمی از آن است. دوم اینکه خیلی از قطعات پلاستیکی لوازم خانگی از مواد اولیه پتروشیمی ساخته میشوند که آنها هم به گاز وابستهاند. پس گرانی گاز یعنی گرانی پلاستیک، یعنی گرانی تولید.
البته فدراسیون بینالمللی حملونقل هشدار داده که این اختلال میتواند اثرات زنجیرهای روی تولید و خردهفروشی در سراسر دنیا بگذارد. شاید فوریترین و دردناکترین تأثیر این بحران برای صنعت لوازم خانگی، همین جهش هزینه حملونقل باشد. کشتیهای کانتینری که میخواستند از تنگه هرمز بروند، حالا مجبورند مسیرشان را عوض کنند و این یعنی ازدحام در بقیه مسیرها.
شاخص حملونقل کانتینری در مسیر اروپا، فردای روزی که جنگ شدت گرفت ۱۴ درصد بالا رفت. شرکتهای بزرگ کشتیرانی حقبیمه اضافی ۱۰۰۰ تا ۳۰۰۰ دلاری برای هر کانتینر گذاشتهاند.
اختلال در زنجیره تأمین
برای صنعت لوازم خانگی که زنجیره تأمینش حسابی جهانی شده، این گرانی چند تا دردسر دارد. اول اینکه واردات قطعات گران میشود، چون خیلی از تولیدکنندگان برای قطعات به خارج وابستهاند. دوم اینکه صادرات هم هزینهاش زیاد میشود و رقابت در بازارهای جهانی سختتر میشود. سوم اینکه برنامهریزی تولید به هم میریزد، چون کشتیها دیر میرسند یا اصلاً نمیآیند.
قبل از این ماجراها، بازار لوازم خانگی حال و هوای عجیبی داشت. رشد بازار لوازم خانگی در سال ۲۰۲۶ بیشتر بر اساس سیستمهای هوشمند با پیشبینی بازار ۲۸۰۰ میلیارد دلاری، تلویزیونهای هوشمند با هوش مصنوعی، و رباتهای خدماتی شرکتهای بزرگ لوازم خانگی برآورد شدهبود.
اما جنگ آمد و همه این پیشبینیها را به هم زد. سازمان ملل میگوید بالا رفتن هزینه انرژی، حملونقل و مواد اولیه، فشار را روی بودجه خانوادهها بیشتر میکند و اوضاع اقتصادی و اجتماعی را خرابتر، مخصوصاً در کشورهایی که به واردات انرژی وابستهاند.
چرا این رکود برای همه یکسان نیست؟
رکود بازار که میآید، بعضی را زمین میزند و به بعضی فقط آسیب میزند. چند تا دلیل هست که باعث میشود شرکتهای لوازم خانگی این روزها را جور دیگری تجربه کنند. شرکتهایی که کارشان را درست بلدند و زنجیره تأمین انعطافپذیری دارند، میتوانند بهتر از پس این گرانیها بربیایند. شرکتهای تولیدکننده لوازم خانگی سفید مثل یخچال و لباسشویی، اگر کارایی بالایی داشته باشند و زنجیره تأمین جهانیشان چابک باشد، بیشتر دوام میآورند.
مثلاً شرکت های چینی که زنجیره تأمین داخلی قوی دارند و بازار مصرف بزرگی توی کشور خودش، احتمالاً کمتر از شرکتهای کرهای یا ژاپنی آسیب میبیند که صادراتشان به همه دنیا میرود و به مسیرهای دریایی وابستهاند.
دوم، جایگاه در بازار و نوع محصولات. شرکتهایی که در بخشهای جدید مثل لوازم هوشمند و سیستمهای تمامخانه فعالاند، شاید بتوانند بخشی از گرانی را با ارزش افزوده بیشتر محصولاتشان جبران کنند. بازار دارد از «محصول» به سمت «خدمات مبتنی بر صحنه» میرود. آنهایی که زودتر این راه را رفتهاند، شانس بیشتری برای حفظ سودشان دارند.
سوم، قدرت برند است. برندهای معروف که اعتماد مردم را جلب کردهاند، راحتتر میتوانند قیمتها را بالا ببرند بدون اینکه مشتریشان را از دست بدهند. بنابراین رهبران صنعت که کارایی بالایی دارند، در این دورههای گرانی هم عملکرد بهتری از خودشان نشان میدهند.
چهارم، تنوع بازارها است شرکتهایی که بازارهای صادراتی متنوعی دارند و به یک منطقه خاص وابسته نیستند، بهتر میتوانند ریسک اختلال در مسیرهای دریایی را مدیریت کنند. آنهایی که فقط به اروپا صادر میکنند، این روزها حسابی اذیت میشوند، چون هزینه حمل در مسیرهای اروپایی ۱۴ درصد بالا رفته.
چهطور ممکن است پیش برود؟
سه راه پیش پای این بحران است؛ سناریوی اول جنگ زود پایان یابد. اگر تنگه هرمز ظرف چند هفته باز شود، زنجیره تأمین کمککمی به حالت عادی برمیگردد و قیمتها کمی پایین میآید. در این حالت، شرکتهایی که مواد اولیه ذخیره کردهاند و قرارداد حمل بلندمدت با قیمت ثابت دارند، کمتر آسیب میبینند.
سناریوی دوم بحران بماند. اگر سه ماه یا بیشتر طول بکشد، شرکتها هم کمبود مواد اولیه میگیرند هم گرانی شدید. سازمان ملل میگوید تأثیر اقتصادی این بحران بستگی به مدت و شدتش دارد. در این وضعیت، شرکتهای کوچک که پول نقد کمتری دارند و به تأمین مالی دسترسی محدودی دارند، ممکن است تعطیل شوند یا تولیدشان را خیلی کم کنند. آن وقت بازار شاهد یکی از آن دورههای ادغام و تصاحب میشود که شرکتهای بزرگ، سهم بیشتری از بازار را میگیرند.
سناریوی سوم جنگ گسترده شود. بدترین حالتی که میشود تصور کرد. اگر درگیری تبدیل به یک جنگ منطقهای بزرگ شود، زنجیره تأمین جهانی لوازم خانگی برای مدت طولانی مختل میماند. فدراسیون بینالمللی حملونقل هشدار داده که اوضاع بدتر از این بشود، چندین حالت حملونقل با اختلال شدید مواجه میشوند. قیمت انرژی و مواد اولیه به جاهایی میرسد که قبلاً ندیده بودیم و صنعت لوازم خانگی با سختترین روزهایش از زمان جنگ جهانی دوم روبهرو میشود. کشورهای در حال توسعه که به واردات وابستهاند، بیشتر از همه میسوزند.
بنابراین جنگ و بسته شدن تنگه هرمز، صنعت لوازم خانگی را در یک پیچ تاریخی قرار داده. فولاد و گاز گران شدهاند، هزینه حمل از بامداد هم گذشته، و همه اینها یعنی تولید گران و بازار راکد. اما نکته مهم اینجاست که این رکود برای همه یک جور نیست. شرکتهایی که کارایی بالایی دارند، زنجیره تأمین انعطافپذیری طراحی کردهاند، توی بخشهای جدید مثل لوازم هوشمند فعالند، برندشان قدرتمند است و بازارهای متنوعی دارند، بیشتر از بقیه دوام میآورند. درواقع شرکتهای پیشرو با کارایی عملیاتی بالاتر، در این دورههای گرانی هم بهتر از بقیه عمل میکنند. پس سرمایهگذاران و فعالان صنعت باید این معیارها را جدی بگیرند.
آینده این صنعت حالا به یک چیز بستگی دارد؛ اینکه اوضاع ژئوپلیتیکی چطور پیش برود. سازمان ملل میگوید تنها راه کم کردن خطرات برای تجارت و توسعه جهانی، پایین آوردن تنشها و محافظت از مسیرهای دریایی و بنادر است. در این میان، شرکتهایی برندهاند که بتوانند زنجیره تأمینشان را متنوع کنند، هزینهها را مدیریت کنند و در عین حال به فکر نوآوری و محصولات با ارزش افزوده بالا باشند.
