به گزارش صنعت ساختمان، ماههای اخیر یکی از پرنوسانترین دورههای خود را پشت سر گذاشته است. همزمان با اختلال در مسیرهای وارداتی، افزایش هزینههای حملونقل، تغییر مبنای محاسبات گمرکی و فضای روانی ناشی از جنگ، بسیاری از اقلام پرمصرف با رشد قابل توجه قیمت مواجه شدند. با این حال، اکنون و در شرایطی که روند واردات مجددا در حال بازگشت به وضعیت عادی است، پرسش اصلی فعالان بازار و مصرفکنندگان این است که آیا قیمتها نیز به سطح منطقی بازخواهند گشت یا خیر؟
برای بررسی دقیقتر این موضوع با آقای مقدسی، مدیر مجموعه ویترین مارکت گفتوگو کردیم.
بیش از ۹۰ درصد ادویه مصرفی کشور وارداتی است.
آقای مقدسی در ابتدای این گفتوگو با اشاره به ساختار بازار ادویه در ایران توضیح میدهد:
«برخلاف تصور عمومی، بیش از ۹۰ درصد ادویههای مصرفی کشور از طریق واردات تأمین میشوند. البته از نظر تنوع محصولات، بخشی از اقلام در داخل کشور تولید میشود؛ محصولاتی مانند آویشن، شوید و برخی گیاهان دارویی و سبزیجات خشک معطر. اما در حوزه ادویههای اصلی مصرفی، وابستگی بازار ایران به واردات بسیار بالاست.»
به گفته ایشان، بخش عمده واردات بازار را محصولاتی مانند زردچوبه، فلفل، دارچین، زنجبیل و هل تشکیل میدهند. حتی بسیاری از ادویههای ترکیبی مانند ادویه خورشتی، کاری یا ماسالا نیز از همین مواد اولیه وارداتی تهیه میشوند.
مسیر تأمین ادویه ایران از کجا میگذرد؟
مدیر مجموعه ویترین مارکت درباره مبادی اصلی تأمین ادویه کشور میگوید:
«عمده ادویههای وارداتی از کشورهای جنوب و جنوب شرق آسیا تأمین میشوند. البته برخی اقلام نیز از آفریقا یا آمریکای جنوبی وارد میشوند برای مثال بخشی از زنجبیل از این مناطق تأمین میشود.»
به دلیل فاصله جغرافیایی زیاد، حمل این محصولات عمدتا به صورت دریایی انجام میشود و بنادر جنوبی کشور بهویژه بندرعباس، اصلیترین درگاه ورود این کالاها هستند. هرچند بخشی محدود از بازار نیز از مسیرهایی مانند ترکیه یا مرز پاکستان تأمین میشود، اما سهم این مسیرها از کل واردات چندان قابل توجه نیست.
جنگ چگونه واردات ادویه را متوقف کرد؟
به گفته آقای مقدسی، در دوره جنگ عملا ورود محمولههای جدید به کشور متوقف شد و بازار تنها از طریق موجودیهای قبلی و کالاهای دپو شده در گمرک تغذیه میشد.
«در آن مقطع واردات تقریبا به صفر رسید. تنها کالاهایی که از قبل در بنادر و گمرکات موجود بودند، با طی فرایند ترخیص وارد بازار میشدند. البته دولت برای تسریع ترخیص کالاها تسهیلاتی در نظر گرفت و بخشی از فرآیندهای بازرسی و نگهداری کالا را تسهیل کرد.»
این اقدام باعث شد موجودی انبارها تا حدودی وارد بازار شود و از شکلگیری بحران فوری در تأمین کالا جلوگیری کند اما همچنان ورود محمولههای جدید متوقف مانده بود.
چرا قیمتها فراتر از انتظار افزایش پیدا کردند؟
یکی از مهمترین نکات مطرحشده در این گفتوگو، نقش فضای روانی بازار در رشد قیمتهاست.
آقای مقدسی معتقد است که اگرچه موجودی کالا در کشور به طور کامل از بین نرفته بود اما ابهام نسبت به آینده باعث شد بسیاری از واردکنندگان عرضه کالا را محدود کنند.
«در شرایطی که چشمانداز واردات مشخص نبود، نگهداری کالا برای بسیاری از فعالان بازار سود بیشتری نسبت به عرضه آن داشت همین موضوع باعث کاهش عرضه شد. از طرف دیگر، مصرف ادویه برخلاف بسیاری از کالاها در دوران جنگ افت محسوسی نداشت و همین موضوع تعادل بازار را بر هم زد.»
ایشان اضافه میکند که اگر فشار نقدینگی و تعهدات ارزی واردکنندگان وجود نداشت، احتمالا افزایش قیمتها شدیدتر از آنچه رخ داد میبود.
زردچوبه؛ نمونهای از جهشهای هیجانی بازار
به گفته مدیر مجموعه ویترین مارکت، برخی کالاها بیش از سایر اقلام تحت تأثیر فضای روانی بازار قرار گرفتند.
«پیش از این، حتی در دورههای نوسان ارزی، اختلاف قیمت زردچوبه در بازه یک هفتهای معمولا بین ۵ تا ۱۵ هزار تومان بود اما در شرایط جنگ، قیمت این محصول ظرف یک هفته از حدود ۳۳۰ هزار تومان به ۵۷۰ هزار تومان در هر کیلوگرم رسید (البته این قیمت به ازای معاملات تناژی هست).»
بخش مهمی از این افزایش ناشی از اخبار و شایعات مربوط به کمبود کالا و توقف واردات بود. موضوعی که باعث شکلگیری رفتارهای هیجانی در بازار شد.
وضعیت فعلی واردات؛ بازگشت تدریجی به شرایط عادی
در حالی که همچنان اخبار مختلفی درباره محدودیتهای تجاری منتشر میشود، آقای مقدسی وضعیت عملیاتی واردات را مثبت ارزیابی میکند.
«در حال حاضر فرآیند واردات و ترخیص کالا در حال انجام است و نسبت به دوره جنگ شرایط بسیار بهتر شده است. واردکنندگان اطمینان بیشتری نسبت به ورود محمولههای جدید پیدا کردهاند و همین موضوع باعث شده بخشی از کالاهای انبار شده نیز وارد بازار شوند.»
ایشان معتقد است که از منظر تأمین کالا، بازار در وضعیت بهمراتب مناسبتری نسبت به ماههای گذشته قرار دارد.
آیا قیمت ادویه کاهش خواهد یافت؟
در پاسخ به این پرسش، آقای مقدسی معتقد است که بخشی از قیمتهای فعلی همچنان حبابی هستند.
«از نگاه ما به عنوان یک شرکت پخش، وجود حباب قیمتی در بازار ادویه کاملا مشهود است. در حال حاضر بسیاری از اقلام حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد بالاتر از ارزش واقعی خود معامله میشوند و انتظار داریم با تداوم واردات و افزایش عرضه، بخشی از این حباب تخلیه شود.»
ایشان همچنین به افزایش امیدها نسبت به بهبود روابط تجاری و حرکت محمولههای متوقفشده به سمت ایران اشاره میکند و این عوامل را از دلایل تعدیل تدریجی بازار میداند.
چرا حتی با تخلیه حباب، قیمتها به گذشته بازنمیگردند؟
با وجود انتظار برای اصلاح بخشی از قیمتها، آقای مقدسی تأکید میکند که برخی عوامل ساختاری موجب شدهاند هزینه تمامشده واردات به شکل محسوسی افزایش یابد.
ایشان در این باره توضیح میدهد:
«بعد از عید، مبنای محاسبه حقوق و عوارض گمرکی تغییر کرد. قبلا هزینههای گمرکی بر اساس نرخ ارز مرجع محاسبه میشد، اما اکنون مبنای محاسبه به نرخهای نزدیکتر به بازار آزاد منتقل شده است. همین موضوع به تنهایی حداقل ۵ تا ۶ درصد هزینه واردات را افزایش داده است.»
علاوه بر این، هزینه حملونقل نیز رشد قابل توجهی داشته است. کرایه حمل بار از بندرعباس به تهران که پیشتر حدود ۳۶ تا ۴۰ میلیون تومان بود، اکنون به حدود ۶۰ میلیون تومان رسیده است.
در کنار این عوامل، تورم عمومی اقتصاد نیز فشار مضاعفی بر هزینههای زنجیره تأمین وارد کرده و برآورد میشود حدود ۱۵ درصد افزایش قیمت ناشی از همین متغیر باشد.
جمعبندی
بررسی وضعیت بازار ادویه در خرداد ۱۴۰۵ نشان میدهد که بخش مهمی از جهش قیمتی ماههای اخیر تحت تأثیر اختلال در واردات، فضای روانی ناشی از جنگ و کاهش عرضه شکل گرفته است. با این حال، اکنون که روند واردات و ترخیص کالاها در حال عادی شدن است، انتظار میرود بخشی از حباب قیمتی موجود در بازار تخلیه شود.
با وجود این، افزایش هزینههای گمرکی، رشد نرخ حملونقل و تورم عمومی اقتصاد باعث شدهاند که حتی در صورت کاهش قیمتها، بازگشت به سطوح قیمتی پیش از بحران چندان محتمل نباشد.
آنچه امروز بیش از هر عامل دیگری میتواند مسیر بازار ادویه را تعیین کند ثبات در روند واردات، کاهش ریسکهای سیاسی و شفافتر شدن چشمانداز تجارت خارجی کشور است. عواملی که به گفته فعالان این صنعت میتوانند زمینه بازگشت تدریجی بازار به تعادل را فراهم کنند.
