6 اشتباه رایج در خرید فن کویل

به گزارش صنعت ساختمان، قرمز مهندسان و معماران محسوب می‌شود، سیستم‌های تهویه مطبوع نقش شریان‌های حیاتی ساختمان را بازی می‌کنند. با این حال، گزارش‌های میدانی و شکایات ثبت شده در انجمن‌های صنفی تاسیسات نشان می‌دهد که بیش از ۶۰ درصد نارضایتی ساکنین در ساختمان‌های نوساز، مربوط به عملکرد ضعیف، سروصدای آزاردهنده و خرابی‌های مکرر سیستم‌های سرمایشی و گرمایشی است. ریشه این مشکل اغلب به مرحله انتخاب و تامین تجهیزات بازمی‌گردد. بازار فعلی تاسیسات مملو از تجهیزاتی است که ظاهری آراسته اما باطنی غیرمستند دارند. در این گزارش تحلیلی، قصد داریماشتباهات خرید فن کویل را که دامن‌گیر بسیاری از سازندگان و حتی مهندسان باسابقه شده است، زیر ذره‌بین ببریم و تفاوت میان یک کالای مهندسی‌ساز و یک محصول بازاری را تشریح کنیم.

۱.  محاسبات سرانگشتی؛ اولین گام به سوی فاجعه:

یکی از رایج‌ترین اشتباهات خرید فن کویل، اتکا به محاسبات سرانگشتی و غیردقیق برای تعیین ظرفیت دستگاه است. متأسفانه در بسیاری از پروژه‌ها مشاهده می‌شود که خریداران صرفا با تقسیم متراژ محیط بر عددی ثابت (مثلا ۲۵ یا ۳۰)، ظرفیت دستگاه را انتخاب می‌کنند. این رویکرد در معماری مدرن که استفاده از شیشه‌های عریض (Curtain Wall) و عایق‌های حرارتی متنوع در آن مرسوم است، کاملا منسوخ شده است.

ظرفیت نامی یک فن کویل با ظرفیت واقعی آن (Sensible Capacity) تفاوت فاحشی دارد. در کاتالوگ‌های فنی استاندارد، ظرفیت‌ها بر اساس شرایط دمایی خاصی (معمولا دمای ورودی آب ۷ درجه سانتی‌گراد و دمای هوای ورودی ۲۷ درجه) درج می‌شوند. اگر شرایط اقلیمی پروژه یا دمای آب چیلر اندکی متفاوت باشد، راندمان دستگاه افت چشمگیری خواهد داشت. نادیده گرفتن “بار محسوس” و تمرکز صرف بر “بار کل”، باعث می‌شود در روزهای اوج گرما، دستگاه توانایی رطوبت‌گیری و خنک‌سازی کافی را نداشته باشد. بنابراین، برای انتخاب بهترین فن کویل، نیاز به محاسبات دقیق بارهای حرارتی و برودتی توسط نرم‌افزارهای مهندسی است، نه حدس و گمان‌های بازاری.

۲.  نادیده گرفتن فشار استاتیک و دبی هوای واقعی:

دومین اشتباه مهلک، عدم توجه به “افت فشار استاتیک خارجی” (ESP)  است. این پارامتر تعیین می‌کند که فن دستگاه تا چه حد قدرت غلبه بر مقاومت کانال، دریچه و فیلترها را دارد. بسیاری از فن کویل‌های ارزان‌قیمت موجود در بازار، اگرچه روی کاغذ دارای ظرفیت هوادهی (CFM) بالایی هستند، اما این عدد را در فشار استاتیک صفر (Free Blowing) تامین می‌کنند.

به محض اینکه این دستگاه‌ها به کانال‌کشی متصل می‌شوند یا فیلتر آن‌ها اندکی گرد و غبار می‌گیرد، دبی هوای خروجی به شدت افت می‌کند. نتیجه این می‌شود که در انتهای اتاق هیچ جریان هوایی حس نمی‌شود. در خرید سیستم تهویه برای ساختمان‌های اداری یا مسکونی با کانال‌کشی طولانی، توجه به منحنی عملکرد فن (Fan Curve) حیاتی است. دستگاه‌های استاندارد معمولا دارای فن‌هایی با قابلیت تامین فشار استاتیک بالا (مثلا ۳۰ یا ۵۰ پاسکال برای مدل‌های توکار) هستند که تضمین‌کننده پرتاب باد مناسب در طول عمر کاری دستگاه است.

۳.  غفلت از قلب تپنده دستگاه: کیفیت الکتروموتور و سطح صدا:

شاید ملموس‌ترین پیامد اشتباهات خرید فن کویل برای ساکنین، آلودگی صوتی باشد. صدای فن کویل ناشی از دو عامل اصلی است: کیفیت الکتروموتور و بالانس بودن بلوئرها (فن‌ها). در بازار فعلی، بسیاری از مونتاژکاران زیرپله‌ای برای کاهش قیمت تمام شده، از الکتروموتورهای درجه ۳ چینی با سیم‌پیچ‌های آلومینیومی (به جای مس) استفاده می‌کنند. این موتورها نه تنها راندمان پایینی دارند، بلکه به مرور زمان دچار لرزش و تولید صدای ناهنجار می‌شوند.

علاوه بر موتور، طراحی بدنه و عایق‌کاری داخلی نیز در کنترل صدا نقش دارد. دستگاهی که فاقد تست‌های دینامیکی و استاتیکی روی فن باشد، در دورهای بالا لرزش را به سقف کاذب منتقل کرده و آسایش ساکنین را مختل می‌کند. بررسی‌های بازار نشان می‌دهد تولیدکنندگان قدیمی و معتبر داخلی مانند تهویه اروند، با استفاده از تست‌های آکوستیک دقیق، این نقیصه را برطرف کرده‌اند، اما برندهای نوپا و بی‌نام و نشان، اغلب فاقد آزمایشگاه‌های تست صدا بوده و محصولاتی را روانه بازار می‌کنند که عملا در محیط‌های مسکونی قابل استفاده نیستند. توجه به سطح دسی‌بل (dB) واقعی دستگاه در فاصله یک متری، معیاری است که نباید نادیده گرفته شود.

۴.  بررسی اشتباهات خرید فن کویل در بخش کویل و متریال:

عمر مفید یک فن کویل مستقیما به کیفیت کویل (مبدل حرارتی) آن بستگی دارد. کویل‌ها معمولا از لوله‌های مسی و فین‌های آلومینیومی تشکیل شده‌اند. یکی از نکات فنی ظریف که خریداران آماتور از آن غافل می‌شوند، ضخامت لوله‌های مسی و نوع فین‌ها است.

• ضخامت لوله مسی:  استفاده از لوله‌های با ضخامت کمتر از استاندارد (مثلا ۰.۳ میلی‌متر) باعث می‌شود کویل در برابر فشار آب و خوردگی بسیار آسیب‌پذیر باشد و پس از مدت کوتاهی دچار نشتی شود.
• نوع فین:  در مناطق مرطوب یا شهرهایی با آلودگی هوای بالا، استفاده از فین‌های معمولی باعث اکسیداسیون و پودر شدن فین‌ها می‌شود که به تبع آن راندمان دستگاه به شدت افت می‌کند. استفاده از فین‌های روکش‌دار (Blue Fin  یا Gold Fin) برای این مناطق الزامی است.

علاوه بر این، تکنولوژی Expander (هیدرولیکی یا مکانیکی) که لوله‌های مسی را به فین‌ها می‌چسباند، در انتقال حرارت نقش کلیدی دارد. اگر اتصال لوله و فین محکم نباشد، انتقال برودت صورت نمی‌گیرد.  در پروژه‌های حساس، مهندسان معمولا استانداردهایی در حد محصولات شرکت‌هایی نظیر تهویه اروند یا برندهای مطرح خارجی را ملاک قرار می‌دهند تا از خوردگی کویل جلوگیری شود.  این استانداردها شامل ضخامت دقیق جداره لوله و تست‌های فشار ۱.۵ برابر فشار کاری است که متاسفانه در کارگاه‌های غیرمجاز رعایت نمی‌شود.

۵.  نکته فنی ویژه: تشتک تقطیر و عایق‌کاری بدنه:

یکی دیگر از مواردی که در لیست اشتباهات خرید فن کویل قرار می‌گیرد، بی‌توجهی به جزئیات “تشتک تقطیر” (Drain Pan) و عایق‌کاری بدنه است. در فصل تابستان، عمل تقطیر رطوبت هوا روی کویل سرد باعث ایجاد آب می‌شود. اگر تشتک تقطیر دارای شیب‌بندی مهندسی شده نباشد، آب در داخل دستگاه راکد مانده و به منبعی برای رشد باکتری، قارچ و بوی نامطبوع تبدیل می‌شود.

همچنین، جنس تشتک بسیار مهم است. استفاده از ورق‌های گالوانیزه معمولی بدون پوشش مناسب، به سرعت منجر به زنگ‌زدگی و سوراخ شدن تشتک می‌شود که نتیجه آن تخریب سقف کاذب طبقه پایین است. از سوی دیگر، عایق‌کاری داخلی بدنه باید با استفاده از عایق‌های الاستومری یا پلی‌اتیلن فشرده انجام شود تا از “تعریق بدنه” جلوگیری کند. در محصولات بی‌کیفیت، به دلیل استفاده از عایق‌های نازک و چسب‌های نامرغوب، بدنه دستگاه در تابستان “عرق” کرده و باعث خیس شدن سقف می‌شود. بررسی نکات فنی فن کویل سقفی و زمینی نشان می‌دهد که کیفیت عایق‌کاری، مرز بین یک محصول ممتاز و یک محصول دردسرساز است.

6. خدمات پس از فروش و اصالت کالا:

آخرین حلقه از زنجیره اشتباهات خرید فن کویل، فریب خوردن توسط گارانتی‌های بی‌اعتبار است. بازار تاسیسات پر از برندهایی است که با نام‌های شبه‌خارجی یا تحت لیسانس کشورهای اروپایی فروخته می‌شوند، اما در واقع مونتاژ قطعات متفرقه در کارگاه‌های داخلی هستند. این شرکت‌ها معمولا فاقد انبار قطعات یدکی هستند و در صورت خرابی الکتروموتور یا سوراخ شدن کویل، خریدار را با هزینه‌های سنگین تنها می‌گذارند.

کیفیت و قیمت فن کویل باید در کنار هم سنجیده شود (شرکت هایی مثل تهویه اروند که سالهاست در ضمینه تولید فن کویل فعالیت می کنند بهترین منبع استعلام قیمت فن کویل هستند). یک فن کویل ارزان که فاقد خدمات پس از فروش واقعی باشد، در درازمدت هزینه‌ای چند برابر قیمت خرید اولیه را به مالک ساختمان تحمیل می‌کند. وجود نمایندگی رسمی، سابقه حضور در بازار و دسترسی آسان به قطعات یدکی (مانند فیلترها و بلوئرها) از الزامات یک خرید هوشمندانه است.

جدول مقایسه اشتباهات رایج و معیارهای انتخاب صحیح فن کویل:

جمع‌بندی و توصیه نهایی:

خرید سیستم تهویه مطبوع، سرمایه‌گذاری بلندمدت بر روی ساختمان است. ارتکاب اشتباهات خرید فن کویل که در این مقاله به آن‌ها اشاره شد—از محاسبات غلط ظرفیت و نادیده گرفتن فشار استاتیک گرفته تا خرید محصولات با قطعات داخلی بی‌کیفیت—می‌تواند آسایش ساکنین را سلب کرده و ارزش ملک را کاهش دهد. مهندسان و کارفرمایان باید هوشیار باشند که ظاهر دستگاه‌ها می‌تواند فریبنده باشد، اما مشخصات فنی دروغ نمی‌گویند.

برای اجتناب از این چالش‌ها، همواره درخواست دیتا شیت کامل فنی کنید و آن را با استانداردهای مرجع چک نمایید. به وزن دستگاه، دسی‌بل صدا، ضخامت کویل و نوع موتور دقت کنید.  بنابراین توصیه می‌شود خریداران قبل از نهایی کردن سفارش، کاتالوگ فنی برندهای شناسنامه دار (مثل تهویه اروند، ساران و…) را با محصولات بازاری مقایسه کنند.  مقایسه دقیق پارامترهای فنی بین یک برند اصیل و یک نمونه بازاری، به وضوح نشان می‌دهد که چرا پرداخت هزینه اندکی بیشتر برای کیفیت، در واقع صرفه‌جویی در هزینه‌های تعمیر و نگهداری آینده است.